Skip Ribbon Commands
Skip to main content

Skip Navigation LinksMIPR FAQs

  
  

1: How to apply for an Import Permit for Agriculture Goods (Plants and Plant Products)?

2: Procedures For Importation of Vegetables and Fruits?

3: What are the conditions for registration as an importer of agricultural goods?

4: What is the Import Procedure for Plants?

5: What is the procedure for bringing in soil?

6: Please state the Regulations for Exporting Plants and Plant Materials from Negara Brunei Darussalam.?

7: What is the registration process for an animal Import Permit for reasons of business (New Registration)?

8: Registration process for animal Import Permits for reasons of personal hobby?

9: Registration for Cat and Dog Import Permits.?


10: Registration for Pork Meat Import Permits.?


11: What are the procedures and conditions for Pork Meat (Fresh, Chilled and Frozen) importations?

12: Procedures and conditions for Registration and Importation of Fresh, Chilled and Frozen Meat into Negara Brunei Darussalam.





1: How to apply for an Import Permit for Agriculture Goods (Plants and Plant Products)?

Answer:
All intending Importers must first registered with the Department of Agriculture.

1. Application of Import Permit

Application for Import Permit can be made at the Head Office of the Department of Agriculture and at Agriculture Offices in the districts.

Importer must provide description of agriculture goods to be imported, full name and address of farm that supplies the plants and plant products as listed in the application form.

Each application must provide the name of the point of entry in Negara Brunei Darussalam and the destination of  the plants and plant products..

2. Time required for processing application Import Permit

The time required for the issuance of Import Permit for plants and plant products is three (3) working day after submission of application form .

The process of issuance of Import Permit

i)    Receving application form for Import Permit

ii)    Checking the lists of requested plants and plant products to ensure only the approved plants and plant products including the permitted quantities are imported into Negara Brunei Darussalam.

iii)    The application details are then recorded in the receiving book.

iv)    Then processing the Import Permit.  

3.    Import Permit

Import Permits issued by the Department of Agriculture, Ministry of Industry  and Primary Resources, are valid for the TYPE and QUANTITY of plants or plant products approved under the with TERMS and CONDITIONS for such Permit. Each Import Permit is valid for one consignment only.

Importation of plants or plant products WITHOUT an Import Permit will be confiscated, destroyed, or rejected.



2: Procedures For Importation of Vegetables and Fruits?

Answer:
These regulations are applicable for the importation of vegetables and fruits whether fresh, frozen or dried.

The commercial importers must be pre- registered with the Department of Agriculture.

Conditions for registration as an importer are as follows:

a.    The importer person must be a citizen or a permanent resident of Negara Brunei Darussalam.

b.    The importer must possess either a valid Business Registration Certificate issued under Section 16 & 17 of the Companies Act, and the registration certificate must bear the statement, “Import and Export of Agricultural Materials and Produce” or a valid Registration certification for limited companies, for limited companies  registered under section 143  Chapter 39, of the Companies Act .

c.    The Importer must have storage facilities for plants  and plant products, such as: 
*      Chiller
*      Other appropriate forms of storage.

d.    The person importing for retailing purposes must posses a valid Miscellaneous License issued by the Town Council, or a Letter of Approval issued by the District Office.

e.    The importer must have an appropriate vehicle which is registered in Negara Brunei Darussalam.

f.    Importer entering the entry points using vehicle registered in Sabah or Sarawak, Malaysia must have ‘Permit A’ for the purpose of inspection and unloading.

g.    The importer must comply with the conditions as stipulated in the Import Permit.

h.    The importer must be actively engaged in commercial importation and must refrain from using the Import Permit contrary to its stated purpose.

i.    The importer must always cooperate and comply with all the instructions from the Department of Agriculture.

j.    Importer who fails to comply with the terms and conditions, can be denied an Import Permit.

Application for an Import Permit may be made in a prescribed form at the Department of Agriculture, Agriculture Headquarters, Bandar Seri Begawan, Brunei Darussalam. The applicant is required to disclose the following information:

Particulars of Importer

Importer of Vegetables and Fruits Originated from Sabah  and Sarawak only

The importer must complete a prescribed form providing information on:

a.      Description of the import items and their respective quantities.

b.      The full name and address of the source of supply.

c.      Only original copies of all documents will be accepted.

Mode of Delivery.

All vegetables and fruits destined to Negara Brunei Darussalam must have valid identification tags issued by the FAMA of Malaysia and must be appropriately packed. The tags and packages must have the following information:

A.    Information on The Identification Tag
o    Serial number.
o    Farmer’s name or code.
o    Type of vegetables.
o    Exporter’s name or code
o    Date of package

B.    The Following Are Deemed As Appropriate Packaging:
o    Packaging should be in cardboard boxes, plastic baskets or other similarly suitable containers.
o    Different types of vegetables are packed separately.
o    Each package should not exceed 30kg.
o    Use plastic or paper material for protective layers and covers. Do not use plant materials for this purpose.

Entry Points:     The point of entry for import and destination of import must be stated.

C.    Importer of Vegetables and Fruits from Other Countries.

The importer must complete a prescribed form by providing the following information:

a.     Description of the items and respective quantities to be imported
b.     The full name and address of the supplier.
c.    Only original copies of all documents will be accepted.

Mode of Delivery

All vegetables and fruits destined to Brunei Darussalm must be appropriately packaged, and labeled with the full name and address of the supplier.

Entry Points :      The point of entry for import must be stated.

Importer must produce all the relevant documents for inspections at the entry point. The relevant documents include:

i.       Import Permit issued by the Department of Agriculture, Negara Brunei Darussalam.
ii.      Phytosanitary Certificate issued by the country of export (country of original).
iii      All vegetables and fruits be appropriately packaged, with identification tags that contain information consistent with those in the Import Permit.

Vegetables and Fruits will be subjected to inspection by the Department of Custom and Excise and the Department of Agriculture at the point of entry.

The Department of Agriculture may take random samples of vegetables and fruits for analyes of pests, pathogens and pesticide residues in accordance with the legislature (Chapter 43, AGRICULTURAL PESTS AND NOXIOUS PLANTS ACT) revised edition 1984.

Permission for entry will only be granted upon satisfactory outcome of inspection.

The Department of Agriculture will take actions on imported items and on the person responsible, if the vegetables and fruits are found to contain excessive amount of chemical residues,as follows:

A.    VEGETABLES AND FRUITS

In compliance with the resolutions of the Brunei Darussalam-Malaysia Agriculture Technical Committee Meeting dated 16 October 1996, importers of vegetables and fruits contaminated  with chemical residues exceeding MRL of 2.0 ppm may be “black listed” until such time they are cleared by the Department Agriculture of Sabah or Sarawak.

B.    THE PERSON RESPONSIBLE

A person who imports vegetables and fruits contaminated with chemical              residue exceeding MRL may be reprimanded as follows:

•    The Department of Agriculture will send a letter of notification to the importer.

•    Importation of contraband products is strictly prohibited.


C.    IDENTIFICATION TAGS AND PACKAGING

Vegetables and fruits without identification tags and those are not appropriately packaged can be refused entry and can be repatriated to the country of origin with all expenses borne by importer, or the imported items be detained and destroyed without compensation at the inspection sites.

NOTE:

These information will be disseminated to relevant Ministries and Departments.



3: What are the conditions for registration as an importer of agricultural goods?

Answer:
To ensure the imported plants and plant products into Negara Brunei Darussalam are free from exotic plant pests and diseases and safe for human consumption, the importers must  comply to the procedures and conditions as stated in the regulations for a registered importer of Agricultural Goods into Negara Brunei Darussalam.

REGISTRATION PROCEDURES

1.    The application for registration as an importer of Agricultural Goods must be            made in a prescribed form obtainable from the Plant Quarantine Unit, Department of Agriculture, Head Office, Bandar Seri Begawan, BB 3510.

2.    The following documents must be enclosed:
  • Copy of  Identity Card
  • Copy of Business Registration Certificate
  • Copy of Miscellaneous License issued by the Town  Council, or a Letter of       Approval issued by the District Office ( If applicable )
  • Copy of Vehicle Blue Card (If applicable)
CONDITIONS FOR REGISTRATION

1.    The importer person must be a citizen or a permanent resident of Negara Brunei Darussalam.

2.    The importer must possess either a valid Business Registration Certificate issued under Section 16 & 17 of the Companies Act, and the registration certificate must bear the statement, “Import and Export of Agricultural Materials and Produce” or a valid Registration certification for limited companies, for limited companies  registered under section 143  Chapter 39, of the Companies Act.

3.    Importer must have storage facilities for plants and plant products.

Vegetable and Fruit
  • Chiller
  • Other appropriate forms of storage.
Ornamental plants and fruit tree seedlings
  • Nurseries
  • Other agricultural areas (Lot) as provided by the Department of Agriculture.
4.    The person importing for retailing purposes must posses a valid Miscellaneous License issued by the Town Council, or a Letter of Approvlal issued by the District Office.  

5.    The importer must have an appropriate vehicle which is registered in Negara Brunei Darussalam.

6.    Importer entering the point of entry using vehicle registered in Sabah or Sarawak, Malaysia must have ‘Permit A’ for the purpose of inspection and unloading.

7.    The importer must comply with the conditions as stipulated in the Import Permit.

8.    The importer must be actively engaged in commercial importation and must refrain from using the Import Permit contrary to its stated purpose.

9.    The importer must always cooperate and comply with all the instructions from the Department of Agriculture.

10.    Importer who fails to comply with the terms and conditions, can be denied an Import Permit.

Attention
Registration as an importer of agricultural goods with the Department of Agriculture is valid for one (1) year only ( from the date of approval ).
  • Registered importers must renew their registration at least three (3) months before the date of expired.
  • Renewal will depend on the importers’ compliance to all the rules and conditions as mentions.



4: What is the Import Procedure for Plants?

Answer:
Importer must first be registered with the Department of Agriculture.

PLANT IMPORT PERMIT

Application for Import Permit must be made in the prescribed form to the Department of Agriculture, Head Office, Bandar Seri Begawan, Brunei Darussalam. The applicant is required to provide the following information:
  • Description of the import items and their respective quantities.
  • Importer must submit the name and address of the source of supply.
  • Every application for Import Permit must state the point of entry in Negara Brunei Darussalam.
IMPORT PERMIT

Import Permits issued by the Department of Agriculture, Ministry of Industry  and Primary Resources, are valid for the TYPE and QUANTITY of plants or plant products approved under the with TERMS and CONDITIONS for such Permit. The time required for the issuance of  Import Permit is 3 working days. Any importation of plants or plant materials without an Import Permit will be confiscated, destroyed, or rejected, and the importer may be prosecuted under the provisions of the above-mentioned enactment.

PHYTOSANITARY CERTIFICATE


Phytosanitary Certificates are issued by the legal issuing authority of the country of origin, certifying the state of health of the plants and treatments given in the country of origin. Phytosanitary Certificates are valid for 14 DAYS from the date issued.

The Department of Agriculture, Ministry of Industry and Primary Resources also issues Phytosanitary Certificates for EXPORT of plants and plant materials. Intending exporters are advise to obtain Import Permit from the importing country .

Import of plants and plant materials WITHOUT phytosanitary certificate will be detained for inspection and treatment. The costs of treatment will be borne by the importers.

Plants and Plant materials that may be imported into Brunei Darussalam.

ALL plants and plant materials have their own specified condition of pests and diseases at the country of origin. The Department of Agriculture has a regulation governing the entry of Scheduled plant materials into Brunei Darussalam. Please consult the Plant Quarantine Unit for further information.



5: What is the procedure for bringing in soil?

Answer:
SOIL is the natural habitat of plant pests and pathogens.
Therefore, IMPORT OF SOIL WHETHER BY ITSELF OR ATTACHED TO PLANT ROOTS IS STRICTLY PROHIBITED.



6: Please state the Regulations for Exporting Plants and Plant Materials from Negara Brunei Darussalam.

Answer:
Exporting Regulating as follows:

1.    Application for exporting plants and plant materials may be made in a prescribed form obtainable from the Plant Quarantine Unit, Department  of Agriculture, Head Office, Bandar Seri Begawan, Negara Brunei Darussalam.

2.    Intending exporters are advised to first obtain import permit from the importing country. This will facilitate the Unit to comply the all requirements as stated in the import permit.

3.    The exporters must stated the date when  the plants and plant materials are to be sent  to the importing country.

4.    The exporters are required to bring the plants or plant materials to be exported to the Plant Quarantine Unit for inspection or treatment as required by the importing country.

5.    Phytosanitary Certificates are valid for 14 DAYS from the date of issue.



7: What is the registration process for an animal Import Permit for reasons of business (New Registration)?

Answer:
1.    Registration with the Agriculture Department
2.    Inspection for place of storage.
3.    Approval from Director of Agriculture/Head of Division for Livestock and Veterinary Services.
4.    Application for Import Permit.
5.    Processing of Import Permit.
6.    Confirmation of Import Permit.
7.    Signing of Import Permit.
8.    Issuance of permit.



8: Registration process for animal Import Permits for reasons of personal hobby?

Answer:
1.    Application for Import Permit.
2.    To have certificate for Convention on International Trade in Endangered Species (C.I.T.E.S.) from the Museum Department if animal is considered endangered.
3.    Processing of Import Permit.
4.    Confirmation of Import Permit.
5.    Signing of Import Permit.
6.    Issuance of permit.



9: Registration for Cat and Dog Import Permits.?

Answer:
1.    Application for Import Permit.
2.    Documents from country of Export.
i)    Treatment Records
ii)    Vaccination Records
iii)    Quarantine Declaration (if any)
3.    Quarantine Contract (necessary for cats/dogs for quarantine as stated in ‘Circular 9/1973)
4.    Processing of Import Permit.
5.    Confirmation of Import Permit.
6.    Signing of Import Permit.
7.    Issuance of permit.



10: Registration for Pork Meat Import Permits.?

Answer:
Registration is only opened to companies and individuals registered with the Department of Agriculture.

1.    Application for Import Permit.
2.    Approval from the Director of Agriculture/Head of Division for Livestock and Veterinary Services.
3.    Processing of Import Permit.
4.    Signing of Import Permit.
5.    Issuance of permit.

All importers intending to import animals or veterinary products for the purposes of sales/trade (with exception for personal use) must be registered under the Department of Agriculture.



11: What are the procedures and conditions for Pork Meat (Fresh, Chilled and Frozen) importations?

Answer:
As a precaution to maintain the wholesomeness, hygiene and quality of all meat and meat products supplied within Negara Brunei Darussalam, procedures and conditions have been applied for the importation of pork meat.

Each application should be handed in writing to the Director of Agriculture and the duration of process may take at least three (03) weeks for processing.  All applications are advised to be complete with the following information;
  • Amount in kilogram or metric ton
  • Type of meat cuts (e.g. thigh, rump, bones, etc)
  • Price (CIF)
  • Method of transportation during Importation
  • Date of Arrival
  • Country of Origin for Supplier
a)    Name of Country
b)    Name of Abattoir
c)    Name of Processing Plant

A copy of the ‘Lesen Rampaian’ must be attached with the application letter.  Once approval is obtained, importers must inform the Department of Agriculture through the Animal Health and Quarantine Unit at least 3 days in advance from the date of arrival.

Importers are to prepare the following original documentations for inspection at the entry points (post entries);
  • Health Certificate/Account Certificate from country of supplier
  • Certificate of Meat Inspection
  • Export/Invoice Certificates
Detailed inspection would be carried out by three agencies i.e. the Royal Customs and Excise Department, Agriculture Department and Ministry of Health before release of imported products.

These officers from the relevant agencies would inspect the imported meat at the storage areas to ensure proper management of storage at the allocated areas as permitted.

GENERAL CONDITIONS

All importers are required to have the following requirements;

1.    Importers are to have a valid Certificate of Business Registration under the Business Name’s Act 1958 (Section 16) and the Business name’s Act Chapter 29 (Section 17).

2.    Registered with the Department of Agriculture.

3.    Owns permitted and inspected storage areas (separate storage areas are required for halal and non-halal products)

4.    Must have Lesen Rampaian issued from the Municipal Board/District Office.

SPECIFIC CONDITIONS

1.    All countries or origin for importation of meat are to be free from Foot and Mouth Disease (with exception of meat fillets i.e. meat sliced from the bones/boneless meat)

2.    Processing and Meat Packaging Plants must be certified by the government of the country of origin.

3.    Health Certificates or Certificate of Verification must be produced by the authorized Veterinary body of the supplying country OR abattoirs/organizations within that country that has Veterinary Services and has been given the mandate to issue Health Certificates for the supplying country.

4.    An Export Certificate from the county of origin must be produced for all imported meat.

5.    Carcasses of imported Fresh Pork Meat are required to be sliced in two and cleaned appropriately (only pork meat is imported).

6.    Method of Transportation.

Vehicles used in transporting pork meat are to be registered in Negara Brunei Darussalam.

All vehicles used for transporting pork meat must be owned by the importing company and is only used for the transportation of ‘non-halal’ products only.  These vehicles must be equipped with a ‘refrigerated container’.

Land and river transportation of Imported Pork meat – Applicabel only for fresh pork meat imported from Miri, Limbang and Lawas.

Private Consumption only

Quantity is limited to not more than 5 kg per family and can be categorized for private consumption only.  The meat must be packed in double plastic wraps and kept in a specific container to ensure to ‘dripping’ the fluids.  Package must be labeled as ‘Pork Meat’.

Meat for intention of sales

Quantity that is more than 5 kg per family is considered as for sale (an Import Permit is required by the Department of Agriculture).  The meat must be kept in a specific container and labeled as ‘Pork meat’.  The Vehicle should not be carrying other food products that are ‘halal’ and the transportation of the meat should not produce any fluid drippings, odour etc that could lead to the discomfort of the general public.

Via air – Pork Meat (chilled of fresh) and processed pork meat products must be stored in plastic or stainless steel containers whereby it is prewrapped in plastic to ensure no fluid dripping.  These containers should enable easy content inspection and must be labeled as ‘Pork Meat’.  An Import Permit is required from the Department of Agriculture.

7.    Method of Sale

7.1  All pork meat (fresh, chilled and frozen) seller must have a ‘Lesen Rampaian’ issued from the Municipal Beard/District Office.

7.2  Fresh Pork Meat must be sold at permitted establishments only and it is advisable for suppliers to sell directly to consumers such as restaurants or homes of consumers.

7.3  Sales of fresh and frozen pork meat can only be sold in permitted establishments only.  Sales to shops, mini markets or supermarkets must be done in separated areas labeled as ‘non-halal’ and must not be sold together with ‘halal’ food products.

7.4   All pork meat (fresh, frozen and processed) and products labeled as ‘non-halal’ must be sold if possible in a separate building and is not exposed to the Muslim community.

8.  Importers

8.1  At his point in time there are no objections in the importation of pork meat.  However all importers are required to register with the Department of Agriculture through two (02) separate registrations.

8.1.1  Importers of Fresh Pork meat.

8.1.2  Importers of Fresh, Frozen and Processed Pork meat

Importing companies are required to register with the Department of Agriculture and has a ‘Lesen Rampaian’ issued by the Municipal Board/District Office.



12: Procedures and conditions for Registration and Importation of Fresh, Chilled and Frozen Meat into Negara Brunei Darussalam.

Answer:
As a step of precaution for ensuring all supply of meat in Negara Brunei Darussalam as wholesome (‘halal’), hygienic and good quality, the following procedures and conditions have been applied for registration of importing companies of meat into the country.

REGISTRATION PROCEDURES

Applicants are to hand in a written application letter directed for the Director of Agriculture, with the following documents;
  • Copy of Identity Card (I.C.) of Share Holder
  • Copy of certificate for Limited Company (Please attach list of legal shareholders)
CONDITIONS FOR REGISTRATION

1.    Registered companies under the Department of Agriculture are registered as Limited Companies.

2.    Importing companies of ‘halal’ meat must be owned locally and Muslim at least by 50% as well as active in undertaking the business transactions.
3.    Storage facilites;

In allocated industrial areas permitted and prepared by the Minsitry of Indsutry and Primary Resoures.
Provision of proper storage facilities (not a container)
With provision of a backup generator in cases of power failures.

CONDITIONS FOR IMPORTATION

1.    Required to apply for an Import Permit from the Royal Brunei Customs and Excise Department with the following documents;
  • Health certificate/Certificate of Verification from supplying country
  • ‘Halal’ Certificate acknowledged by Negara Brunei Darussalam
  • Export Certificate
  • Invoice
2.    Importations can only be allowed from abattoirs approved by Negara Brunei Darussalam.

3.    Importers will be required to buy local chicken meat and meat products at the amount of 10% from the total amount of imports, from local resources acknowledged by the Agriculture Department before an issuance of an endorsed Approved Permit (AP).

4.    Detailed inspection will be carried out by three (03) departments i.e. Royal Brunei Customs and Excise Department, Agriculture Department and Health Department (under the Ministry of Health) before goods are permitted out from the entry point (post entry).

After all inspections have been done at the control posts, all copies of Health Certificate/Certificate of Verification, Certificate for Meat Inspection, ‘Halal’ Certificate and invoice would be handed to the three (03) relevant departments.

Officers from the Department of Agriculture will inspect the imported meat at the place of storage to ensure proper storing as well as to reaffirm the allocated place permitted for storage.

SPECIFIC CONDITIONS

1.    All countries of origin for importation of meat are to be free from Foot and Mouth Disease and Rinderpest (with exception of meat fillets i.e. meat sliced from the bones/boneless meat).

2.    Processing and Meat Packaging Plants must be certified by the government of the country of origin.

3.    Health Certificates or Certificate of Verification must be produced by the authorized Veterinary body of the supplying country OR abattoirs/organizations within that country that has Veterinary Services and has been given the mandate to issue Health Certificates for supplying country.

4.    An Export Certificate from the country of origin must be produced for all imported meat.

5.    Storage of meat should not exceed 6 months (maximum 9 months) from the date of slaughter.

6.    Each packaging must be labeled clearly and complete with the date of slaughter.

7.    Re-packaging in another third party country for re-export is strictly prohibited.

8.    Products for importation MUST not be mixed with ‘non-halal’ products during sales, storage and transportation.

9.    All frozen and chilled meat must be stored in a refrigerated container, and is in a frozen state till date of arrival into the country.

10.    Imports of frozen meat quotas will be applied and this is affected only by seasonal requirements.
  
1:  How do we apply for earthworks or building development approval within the Development Control Competent Authority (DCCA) areas?

2:  What do you mean by Development Control Competent Authority (DCCA) areas?

3: Which areas are declared as Development Control (DCCA) Areas?

4: Who are DCCA members?

5: What are the application procedures for earthworks and building development within the DCCA areas?

6: How long the process of Stage One (1) and Stage Two (2) applications will take?

7: What does it mean by “Pegging and Setting Out”?

8: What does it means by O.P. (Occupational Permit)?

9: How does O.P. can be obtained?

10 : Site / Complex/other Services Application?

11: Application for establishing registration for Cooperative & Other related services?



 



1:  How do we apply for earthworks or building development approval within the Development Control Competent Authority (DCCA) areas?

Answer:      
For earthworks and building development approval, you must:
a.    Make sure that the land is situated either within or outside the Development Control Competent Authority (DCCA) area.
b.    If it has been ascertained that the land is within the Development Control Competent Authority (DCCA) area, then you may:
i.    Appoint an “R” registered architect (Qualified Person) for submission of an application for building one (1) house only;
ii.    Appoint an “A” registered architect (Qualified Person) for submission of an application for building from four (4) houses and above;
iii.    Submit a proposed plan for earthworks by yourself or appoint an “A” or “R” registered architect to submit on your behalf.

c. Submit an application form together with a proposed plan for earthworks or building development to the DCCA members for them to process and issue approval (a certificate).



2:  What do you mean by Development Control Competent Authority (DCCA) areas?

Answer:
DCCA areas mean the areas that have been declared by the Minister according to the Town and Country Planning Act 1972; that is the areas that fall within 500 meters along both road sides and measured from the centre of main road and some specified areas declared in the government gazette.



3: Which areas are declared as Development Control (DCCA) Areas?

Answer:
There are fourteen (14) areas that have been declared as DCCA areas, They are as follows:

The areas along main roads:

1. Jalan Muara
2. Jalan Berakas
3. Jalan Kota Batu
4. Jalan Gadong
5. Jalan Tutong/BSB
6. Jalan Tutong/Seria

Specified DCCA declared areas:

1.  Gadong Development Control Area
2.  Muara Development Control Area
3.  Subok Development Control Area
4.  Jerudong Development Control Area
5.  Kiulap-Pusar Ulak Link Road Development Control Area
6.  Tungku Link Road Development Control Area
7.  Jalan Berakas Development Control Area
8.  Diplomatic Enclave /Jalan Kebangsaan Development Control Area



4: Who are DCCA members?

Answer:
DCCA members consist of:
Chairman: Commissioner of Town and Country Planning
Members:
1.    Director General of Public Works
2.    Director of Health and Medical Services
3.    Director of Fire and Rescue
4.    Commissioner of land
5.    Surveyor General
6.    Director of Electrical Services
7.    Director of Telecommunications [Now CEO Telecom Brunei Berhad (TelBru)]
8.    Director of Ports
9.    Director of Environments, Parks and Recreations (Ad-hoc)
10.    Director of Brunei Industrial National Authority[BINA] (Ad-hoc)



5: What are the application procedures for earthworks and building development within the DCCA areas?

Answer:
The application procedures consist of two (2) stages:

Stage One (1):

•    The registered architect may submit plans to all relevant DCCA members;
•    To obtain a certificate from the Town and Country Planning Department (TCPD), TCPD shall provide:
- One  Form C to be filled in by applicant/architect;
- Upon receiving the completed Form C; then
- If TCPD has satisfied with the ‘pegging’ and ‘setting out’ as well as the marking of boundary stones within the site;
-  Then only Stage Two (2) can proceed.

Stage Two (2):

The architect (QP) shall collect and compile all the certificates from all DCCA members and submit 2 new sets of plans (which have complied with all the amendments required) to TCPD for approval.



6: How long the process of Stage One (1) and Stage Two (2) applications will take?

Answer:
For Stage One (1), it will take 28 (working days); and
For Stage Two (2), it will take 14 (working days).



7: What does it mean by “Pegging and Setting Out”?

Answer:
Before any development approval can be granted, “pegging and setting out” must be satisfactorily done. “Pegging” means the clear marking of boundary stones whilst “setting out” means the marking of the exact siting (location) of the building according to approved plan in the first stage.



8: What does it means by O.P. (Occupational Permit)?

Answer:
O.P. means an approval issued by DCCA for occupation of the building that has satisfactorily been completed or renovated according to DCCA approval.



9: How does O.P. can be obtained?

Answer:
O.P. can be obtained :
a) Upon completion of the building or renovated, the applicant/architect shall inform TCPD  in writing and filling in a statistic form’;
b) TCPD or TCPD and other DCCA members will carry out a joint inspection on the building. An approval letter for occupational permit will be issued if all the requirements by DCCA members have been fully met.



10 : Site / Complex/other Services Application?

Answer:
Site & Industrial Complex which process by BINA and other services such as:

1.    Process for additional site and complex area / share exchange / changing company name or other related matters.
2.    Process for “Lesen Rampaian” application (new/renewal) for the entrepreneurs at the Industrial Site.
3.    Process for Tax Exemption application.
4.    Process for Foreign Workers application.
5.    Mineral Water Permit.
6.    Process for approval in Garment Manufacturing Industries entrepreneurs.



11: Application for establishing registration for Cooperative & Other related services?

Answer:
BINA services for entrepreneurs that establish new cooperative and other related services:

1.    Process of establishment.
2.    Basic of establishment.
3.    Minimum procedure for application.
4.    Registering for potential cooperatives.
5.    Cooperative briefing.
6.    Giving registration application.
7.    Main registration meeting (organizing first meeting within 6 months after acceptance of registration certificate).

Other Services:
1.    Cooperative course (by stages)
2.    Cooperative campaign (cooperative briefing).
3.    Cash flow and project paperwork (preparation).
4.    Cooperative development status.
5.    Cooperative consultation and guidance.

  

1: Bagimana melaporkan kejadian penebangan kayu secara haram di dalam hutan simpan / tanah kerajaan.?

2: Bagimana melaporkan kebakaran anak benih pokok di Tapak Semaian.?

3: Bagimana memohon menggunakan Taman Rekreasi Hutan dan Taman Negara?


4: Bagimana memohon menggunakan Taman Negara Ulu Temburong?

5: Status Tuntutan Pembayaran Projek?

6: Bagaimana tatacara untuk mengimport atau mengeksport atau produk kayu dan sebagainya?

7: Bagaimana tatacara untuk permohonan mengambil hasil hutan persendirian (Form 2)?

8: Bagaimana tatacara untuk permohonan kebenaran memasuki kawasan hutan simpan?

9: Bagaimana untuk permohonan pemeriksaan kawasan tanah tumpang sementara (TOL) dan kawasan projek kerajaan?




1: Bagimana melaporkan kejadian penebangan kayu secara haram di dalam hutan simpan / tanah kerajaan.?

Jawapan:
Jika berlaku penerbangan haram di dalam kawasan hutan simpan atau kawasan tanah kerajaan, sila hubungi Bahagian Penguatkuasaan Undang-Undang, Perhutanan di talian 2381687 ext 2015 dan melaporkan perkara berikut:

1    Penebangan haram / Kayu Gaharu / Bakau
2    Tempat kejadian
3    Bila kejadian dijumpai
4    Berapa ramai yang dilihat semasa kejadian



2: Bagimana melaporkan kebakaran anak benih pokok di Tapak Semaian.?

Jawapan:
Jika berlaku kebakaran di Tapak Semaian samada di Tapak Semaian Ex-situ Sg. Lumut, Tapak Semaian Sg. Mau, Tapak Semaian Sg. Liang, Tapak Semaian Sg. Sindum, Buau atau Tapak Semaian Binutan, Lamunin, sila hubungi Bahagian Pembangunan Sumber Hutan, Perhutanan di talian 2381687 atau 3230383 / 3339376 dan melaporkan perkara berikut:

1    Kebakaran Tapak Semaian
2    Tempat kejadian
3    Bila kejadian berlaku



3: Bagimana memohon menggunakan Taman Rekreasi Hutan dan Taman Negara?

Jawapan:
Jika berlaku permohonan, sila hubungi  Bahagian Pemeliharaan  Biodiversiti & Hutan Sosial / Seksyen Hutan Rekreasi, Perhutanan di talian 2381687 ext. 2102 atau 2104 dan melaporkan perkara berikut:

1    Bila hendak menggunakan
2    Jam menggunakan
3    Tempat yang akan digunakan
4    Keramaian
5    Tujuan
6    Surat memohon kebenaran



4: Bagimana memohon menggunakan Taman Negara Ulu Temburong?

Jawapan:
Jika terdapat permohonan, sila hubungi  Bahagian Pemeliharaan  Biodiversiti & Hutan Sosial / Seksyen Hutan Rekreasi, Perhutanan di talian 2381687 ext. 2102 atau 2104 dan bertanya perkara berikut:

1    Bila hendak menggunakan
2    Bermalam atau “day trip”
3    Bayaran masuk / penginapan
4    Tempat ingin digunakan (jika bermalam)
5    Keramaian
6    Surat memohon kebenaran



5: Status Tuntutan Pembayaran Projek?

Jawapan:
Sebarang pertanyaan mengenai dengan status pembayaran keatas tuntutan Projek Rawatan Silvikultur  atau Projek Rangkaian Jalan Hutan, sila hubungi  Seksyen Silvikultur, Pusat Perhutanan Brunei, Sungai Liang  melalui talian 3230383 / 3230385 / 3230386. Sebarang pertanyaan juga boleh dihadapkan kepada Penyelaras Projek melalui talian fax 3230384.

Bagi memudahkan menjawab sebarang pertanyaan yang diajukan, pihak pemanggil atau kontraktor hendaklah memaklumkan perkara-perkara berikut:

1    Nombor Tawaran atau Sebutharga
2    Tajuk Tawaran atau Sebutharga
3    Tarikh tuntutan dihadapkan
4    Perkara-perkara yang dituntut
5    Jumlah yang dituntut
6    Tuntutan yang ke berapa



6: Bagaimana tatacara untuk mengimport atau mengeksport atau produk kayu dan sebagainya?

Jawapan:
Jika terdapat sebarang pertanyaan mengenai  perkara ini, sila hubungi Bahagian Perhutanan Ekonomik / Seksyen Industri ditalian telefon 2381013 samb 2111. Sebarang pertanyaan juga boleh dihadapkan kepada Seksyen Industri melalui talian fax 2381012. Bagi memudahkan proses permohonan pengimportan produk kayu permohon hendaklah menyertakan perkara berikut:

1.    Pemohon hendaklah mengisikan borang permohonan yang telah disediakan.

2.    Permohonan hendaklah disertakan dengan dokumen / keterangan seperti:
  • Salinan invois pembelian;
  • Keterangan pembelian 25% dari jumlah yang dipohonkan daripada syarikat kilang papan tempatan bagi permohonan kayu gergaji;
  • Keterangan pembelian 40% dari jumlah yang dipohonkan tempatan bagi prmohonan pallet;
  • Keterangan mengenai tempat penyimpanan dan syarat khasnya;
  • Keterangan mengenai tujuan pembelian / keperluan sebenar projek.
3. Semua permohonan Permit Import Permit  dikenakan  pembayaran pentadbiran mengikut kaedah pengangkutan
Melalui Darat        -    $ 20.00
Melalui Laut        -    $ 40.00

4.    IP sah bagi satu consignment sahaja.

5.    Semua produk import hendaklah dimasukkan pada hari bekerja bagi Jabatan Kerajaan diantara pukul 8.30 pagi hingga 3.30 petang.

6.    Jabatan Perhutanan hendaklah dimaklumkan mengenai dengan tarikh ketibaan produk ditempat yang dipohonkan sekurang-kurangnya sehari sebelum ketibaan bagi tujuan pemeriksaan.

7.    Kayu gergaji yang diimport hendaklah dicat dengan warna kuning dikedua belah hujung.

8.    Permohonan pada lazimnya diluluskan dalam tempoh 3 hari waktu bekerja jika syarat-syarat yang diperlukan dipenuhi.

9.    Tempoh masa kebenaran hanya sah selama satu (1) bulan dan jika tempoh masa kebenaran tamat, penyambungan satu bulan (1) dibenarkan dengan menghadapkan sebab-sebab konkrit kelambatan.



7: Bagaimana tatacara untuk permohonan mengambil hasil hutan persendirian (Form 2)?

Jawapan:

Jika terdapat sebarang pertanyaan mengenai  perkara ini, sila hubungi Bahagian Perhutanan Ekonomik / Seksyen Pengeluaran Hutan ditalian telefon 2381013 samb 2111. Sebarang pertanyaan juga boleh dihadapkan kepada Seksyen Pengeluaran Hutan  melalui talian fax 2381012 dan  menyertakan perkara berikut:

1.    Pemohon hendaklah mengisikan borang permohonan yang telah disediakan dalam Borang JPH 10/2000 seperti:
A.    Keterangan permohon menyatakan:
I.    Nama pemohon,
II.    No. K/P & Warna,
III.    Alamat, No. Tel (Rumah, Pejabat, Mobile),
IV.    Nama Pembantu Pekerja (Penebang) bersertakan No. K/P & Warna,

B.     Keterangan Hasil Hutan menyatakan:
I.    Jenis  Hasil Hutan (balak, bakau, saumah, nyerih, nibong, melawaring, rotan dan sebagainya),
II.    Banyak (batang /kg/meter padu), Perepang, Panjang (meter),
III.    Jenis Penggunaan,
IV.    Tempat mengambil, Jenis Milik tanah (T.O.L. / Geran / tanah Kerajaan)
V.    Tempat Mengumpul untuk diperiksa, Tandatangan Pemohonan dan Tarikh;

2.    Pemohon hendaklah disertakan dengan dokumen / keterangan seperti:
A.    Salinan kad pengenalan pemohon dan pembantu pekerja;
B.    Salinan surat kebenaran dari tuan punya tanah jika melibatkan pengambilan hasil hutan ke atas T.O.L. atau bergeran;
C.    Lampiran peta kasar menunjukkan kedudukan tempat mengambil;
3.    Pemohonan ini adalah terhad untuk kegunaan sendiri sahaja dan tidak boleh diperniagakan kecuali dengan mendapat kebenaran Jabatan;

4.    Semua permohonan akan dikenakan pembayaran royalty (cukai) mengikut kadar cukai / kelas jenis hasil hutan disamping bayaran perkhidmatan $10.00 setiap permohonan diluluskan;

5.    Jawapan gagal atau berjaya dikeluarkan dalam masa 14 hari waktu bekerja;

6.    Pengambilan hasil hutan hanya akan dibuat setelah memenuhi syarat-syarat permohonan di atas dan permohonan dibenarkan.

7.    Tempohmasa kebenaran hanya sah selama satu (1) bulan dan jika tempohmasa kebenaran tamat penyambungan satu (1) bulan dibenarkan dengan menghadapkan sebab-sebab yang konkrit kelambatan pengambilan hasil hutan dijalankan.



8: Bagaimana tatacara untuk permohonan kebenaran memasuki kawasan hutan simpan?

Jawapan:
Jika terdapat sebarang pertanyaan mengenai  perkara ini, sila hubungi Bahagian Perhutanan Ekonomik / Seksyen Pengeluaran Hutan ditalian telefon 2381013 samb 2111. Sebarang pertanyaan juga boleh dihadapkan kepada Seksyen Pengeluaran Hutan  melalui talian fax 2381012 dan  menyertakan perkara berikut:

1. Pemohon hendaklah menghadapkan permohonan dengan menghadapkan  keterangan seperti menyatakan:
A.    Nama pemohon,
B.    No. K/P & Warna atau passport,
C.    Negara Asal,
D.    Pekerjaan,
E.    Tujuan dan Tempohmasa dikehendaki,
F.    Tempat kawasan,

2. Permohonan hendaklah disertakan dengan dokumen / keterangan seperti:
A.    Salinan kad pengenalan pemohonan atau passport;
B.    Salinan surat kebenaran dari agensi yang terlibat;
C.    Lampiran peta kasar menunjukkan kedudukan tempat kawasan dimasuki;

3.    Jawapan gagal atau berjaya dikeluarkan dalam masa 3 hari waktu bekerja;

4.    Tempohmasa kebenaran hanya tidak melebihi 6 bulan tertakluk keperluan permohonan.

A.    Nama pemohon,
B.    No. K/P & Warna atau passport,
C.    Negara Asal,
D.    Pekerjaan,
E.    Tujuan dan Tempohmasa dikehendaki,
Tempat kawasan



9: Bagaimana untuk permohonan pemeriksaan kawasan tanah tumpang sementara (TOL) dan kawasan projek kerajaan?

Jawapan:
Jika terdapat sebarang pertanyaan mengenai  perkara ini, sila hubungi Bahagian Perhutanan Ekonomik / Seksyen Pengeluaran Hutan ditalian telefon 2381013 samb 2111. Sebarang pertanyaan juga boleh dihadapkan kepada Seksyen Pengeluaran Hutan  melalui talian fax 2381012 dan  penelitian perkara berikut dijalankan:

1. Setelah mendapat surat memorandum mengenai permohonan daripada Jabatan Tanah atau agensi-agensi lain berkenaan dimana pemohon akan dihubungi dan dikendaki menyatakan keterangan seperti:
A.    Nama pemohon,
B.    No. K/P & Warna atau passport,
C.    Alamat,
D.    No. reference dari Jabatan Tanah atau agensi-agensi lain,

2. Pemeriksaan kawasan tanah akan dijalankan oleh pegawai pemeriksa seksyen ini bersama pemohon atau agensi-agensi lain berkenaan dan lapuran penyata pemeriksaan mengenainya akan dibuat dan akan dihadapkan dengan menyertakan dokumen / keterangan seperti:
A.    Kedudukan kawasan tanah dipohonkan;
B.    Keluasan;
C.    Keadaan dan kegunaan;
D.    Laporan pegawai pemeriksaan;
E.    Salinan kad pengenalan pemohon atau passport;
F.    Salinan surat kebenaran dari agensi yang terlibat;
G.    Lampiran peta kasar menunjukkan kedudukan tempat kawasan;

3.  Jawapan gagal atau berjaya dikeluarkan dalam masa 14 hari waktu bekerja;
  

1: Prosedur Permohonan Lesen Alat Menangkap Ikan Bagi Nelayan Kecil-Kecilan?

2: Prosedur Permohonan Lesen Mengekspot Ikan Segar/Beku?

3: Syarat Permohonan Mengekspot Ikan Hidup?

4: Prosedur Permohonan Lesen Mengimpot Ikan Hidup/Akuarium /Benih-Benih Ikan?

5: Syarat Permohonan Mengimpot Ikan Beku/Segar?

6: Prosedur Permohonan Lesen Mengekspot Benih-Benih Ikan?

7: Syarat Lesen bagi Sukan Memancing?

8: Syarat Lesen Alat Menangkap Ikan dengan menggunakan Kapal Bubu dan Rawai Zon 2 ?

9: Syarat lesen yang dikenakan keatas kapal-kapal pukat tunda dasar laut zon 2 ?

10: Syarat  lesen yang dikenakan keatas kapal pukat tunda dasar laut zon 3.?

11: Syarat  lesen alat menangkap ikan yang dikenakan keatas kapal lingkong zon 2?




1: Prosedur Permohonan Lesen Alat Menangkap Ikan Bagi Nelayan Kecil-Kecilan?

Jawapan:
1. Pemohon  hendaklah  terdiri  daripada  rakyat Kebawah   Duli  Yang   Maha   Mulia atau penduduk tetap.

2. Mengisi dengan lengkap borang permohonan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perikanan dengan :-

(i) menyertakan gambar pemohon bagi yang baru memohon dan juga pembantu;

(ii) salinan kad pengenalan pemohon dan pembantu

3. Bagi pemohon yang hendak menggunakan pekerja asing mestilah menghadapkan :-

(i) salinan lesen dari Jabatan Buruh;

(ii) salinan borang BUR 500 dari Jabatan Buruh.



2: Prosedur Permohonan Lesen Mengekspot Ikan Segar/Beku?

Jawapan:
1. Menghadapkan permohonan dengan disertakan :-

(i) salinan sijil pendaftaran perniagaan yang dikeluarkan oleh Pejabat Peguam Negara (Seksyen 16/17) yang berkaitan dengan perusahaan perikanan;

(ii) salinan kad pengenalan pemohon.

2. Pemohon hendaklah terdiri daripada rakyat Kebawah Duli Yang Maha Mulia atau penduduk tetap.

3. Setiap permohonan akan diselidiki dengan menemuduga pemohon bagi tujuan untuk mengambil data-data peribadi dan syarikat (biodata).

4. Pandangan dan ulasan teknikal daripada seksyen yang berkaitan.

5. Pemeriksaan akan dijalankan keatas peralatan dan kelengkapan pemohon.

6. Sesudah diluluskan (ada kebenaran),  permohonan-permohonan permit ekspot ialah dengan cara :-

(i) lesen dikenakan bayaran $20.00 bagi satu perjalanan sahaja;

(ii) mematuhi dan menandatangani syarat-syarat yang dikenakan keatas pengekspot ikan segar/beku;

(iii) mendapatkan sijil kesihatan dengan dikenakan bayaran $2.00 bagi satu perjalanan.

7. Jika negara pengimpot memerlukan “certificate of Origin’, ianya boleh dipohonkan dari Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama.



3: Syarat Permohonan Mengekspot Ikan Hidup?

Jawapan:
1.    Menghadapkan permohonan dengan disertakan:-

(i) salinan sijil pendaftaran perniagaan yang dikeluarkan oleh Pejabat Peguam Negara (Seksyen 16/17) yang berkaitan dengan perusahaan perikanan;

(ii) salinan kad pengenalan pemohon.

2. Terdiri dari Rakyat Kebawah Duli Yang Maha Mulia atau penduduk tetap.

3. Setiap permohonan akan diselidiki dengan menemuduga pemohon bagi tujuan untuk mengambil data-data peribadi dan syarikat (biodata).

4. Pandangan dan ulasan teknikal daripada seksyen yang berkaitan.

5. Pemeriksaan akan dijalankan keatas peralatan dan kelengkapan pemohon.

6. Sesudah ada ulasan dan pandangan daripada Seksyen Perlesenan, Seksyen ini akan menghadapkan ke Badan Perancangan Korporat untuk kebenaran.

7. Sesudah diluluskan (ada kebenaran),  permohonan-permohonan permit ekspot ialah dengan cara :-

(i)    Lesen dikenakan bayaran $20.00 bagi satu perjalanan sahaja;

(ii)    Mematuhi dan menandatangani syarat-syarat yang dikenakan keatas pengekspot ikan hidup;

(iii)    Mendapatkan sijil kesihatan dengan dikenakan bayaran $2.00 bagi satu perjalanan.

8. Jika negara pengimpot memerlukan ‘Certificate of Origin’ ianya boleh dipohonkan dari Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama.



4: Prosedur Permohonan Lesen Mengimpot Ikan Hidup/Akuarium /Benih-Benih Ikan?

Jawapan:
1. Menghadapkan permohonan dengan disertakan :-

(i) salinan sijil pendaftaran perniagaan yang dikeluarkan oleh Pejabat Peguam Negara (Seksyen 16/17) yang berkaitan dengan perusahaan Perikanan;

(ii)salinan kad pengenalan pemohon.

2. Permohon hendaklah terdiri daripada rakyat Kebawah Duli Yang Maha Mulia atau penduduk tetap.

3. Setiap permohonan akan diselidiki dengan menemuduga pemohon bagi tujuan untuk mengambil data-data peribadi dan syarikat (biodata).

4. Bagi mengimpot benih-benih ikan peliharaan, pandangan dan ulasan teknikal daripada Divisyen AQRD adalah diperlukan.

5. Pemeriksaan akan dijalankan keatas peralatan dan kelengkapan pemohon.

6. Sesudah diluluskan (ada kebenaran), permohonan-permohonan permit impot ialah dengan cara:-

(i)    lesen dikenakan bayaran $20.00 bagi satu perjalanan sahaja ;

(ii)    mematuhi dan menandatangani syarat-syarat yang dikenakan keatas pengimpot ikan hidup/akuarium dan benih-benih ikan ;

(iii)    bagi ikan-ikan yang dikawal oleh “CITIES” (Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora) seperti ikan jenis Scleropages formosus mestilah :-

(a) mempunyai kebenaran “CITIES" dari negara pengekspot.

7.    Mempunyai sijil kesihatan dan invois dari negara asal ikan berkenaan didatangkan.

8.    Ikan-Ikan piranha ditegah sama sekali untuk diimpot.



5: Syarat Permohonan Mengimpot Ikan Beku/Segar?

Jawapan:
1. Menghadapkan permohonan dengan disertakan :-

(i) salinan sijil pendaftaran perniagaan yang dikeluarkan oleh Pejabat Peguam Negara (Seksyen 16/17) yang berkaitan dengan perusahaan perikanan ;

(ii) salinan kad pengenalan pemohon.

2. Pemohon hendaklah terdiri daripada rakyat Kebawah Duli Yang Maha  Mulia atau penduduk tetap.

3. Setiap permohonan akan diselidiki dengan menemuduga pemohon bagi tujuan untuk mengambil data-data peribadi dan syarikat (biodata).

4. Pemeriksaan akan dijalankan keatas peralatan dan kelengkapan pemohon.

5. Sesudah diluluskan (ada kebenaran), permohonan-permohonan permit impot ialah dengan cara :-

(i) lesen dikenakan bayaran $20.00 bagi satu  perjalanan sahaja ;

(ii) mematuhi dan menandatangani syarat-syarat yang dikenakan keatas pengimpotan ikan beku/segar ;



6: Prosedur Permohonan Lesen Mengekspot Benih-Benih Ikan?

Jawapan:
1. Menghadapkan permohonan dengan disertakan:-

(i) salinan sijil pendaftaran perniagaan yang dikeluarkan oleh Pejabat Peguam Negara (Seksyen 16/17) yang berkaitan dengan perusahaan Perikanan ;

(ii) salinan kad pengenalan pemohon.

2. Pemohon hendaklah terdiri daripada rakyat Kebawah Duli Yang Maha Mulia atau penduduk tetap.

3. Setiap permohonan akan diselidiki dengan menemuduga pemohon bagi tujuan untuk mengambil data-data peribadi dan syarikat (biodata).

4. Pandangan dan ulasan teknikal daripada Divisyen AQRD.

5. Mempunyai sijil kesihatan dan invois benih-benih ikan yang diekspot.

6. Sesudah diluluskan (ada kebenaran),  permohonan-permohonan permit ekspot ialah dengan cara :-

(i) lesen dikenakan bayaran $20.00 bagi satu perjalanan sahaja ;

(ii) mematuhi dan menandatangani syarat-syarat yang dikenakan keatas pengekspotan benih-benih ikan.



7: Syarat Lesen bagi Sukan Memancing?

Jawapan:
1. Alat yang digunakan terhad kepada alat pancing sahaja, menggunakan alat perikanan yang lain adalah tidak  dibenarkan.

2. Lesen hanya sah digunakan untuk tiga (3) hari dengan dikenakan bayaran $3.00.

3. Lesen yang dikeluarkan hanya dibenarkan untuk digunakan oleh pemegang lesen sahaja.

4. Setiap pemegang lesen hanya dibenarkan membawa balik lima (5) ekor ikan hasil tangkapan bagi satu kali keluar ke laut.

5. Ikan yang ditangkap melebihi daripada lima (5) ekor atau yang tidak dibawa balik mestilah dilepaskan semula kedalam laut dengan hati-hati dan selamat.

6. Jika terpancing ikan atau spesis seperti Penyu, Dolphine dan Dugong hendaklah dilepaskan dengan serta merta semula kedalam laut dengan tidak merosakkan spesis atau ikan berkenaan.

7. Bagi udang bakara yang bertelur dan sais panjang kepala (carapace) yang kurang daripada 7.5 cm mestilah dilepaskan dengan serta merta tanpa merosakkan kepada udang bakara berkenaan.

8. Hasil tangkapan tidak boleh dijual.

9. Borang catatan hasil tangkapan hendaklah diisikan dan dikembalikan ke Jabatan ini selepas tamatnya tempoh bagi satu lessen yang dikeluarkan.

10. Adalah ditegah beroperasi menangkap ikan dalam lingkongan 500 meter daripada pelantar-pelantar minyak dan gas serta berdekatan saluran gas dan minyak luar pantai Negara Brunei Darussalam.

11. Pegawai-Pegawai yang diberikuasa pada bila-bila masa mestilah dibenarkan menaiki dan memeriksa perahu serta peralatan memancing pada bila-bila masa.

12. Adalah menjadi tanggungjawab kepada pemegang-pemegang lesen untuk mematuhi syarat-syarat yang diberikan.

13. Jabatan Perikanan berhak untuk mengubah atau menambah syarat-syarat ini mengikut keperluan dari masa kesemasa.



8: Syarat Lesen Alat Menangkap Ikan dengan menggunakan Kapal Bubu dan Rawai Zon 2 ?

Jawapan:

1. Lesen ini adalah untuk kapal yang dipunyai sendiri dan tidak boleh digunakan untuk kapal lain atau pun ditukar milik.

2. Kapal ini adalah dibenarkan hanya untuk perusahaan penangkapan ikan dengan menggunakan alat ini sahaja.

3. Menggunakan kapal ini untuk kegiatan /perusahaan lain dan / atau  membawa / mengusahakan alat penangkap ikan yang lain adalah tidak dibenarkan.

4. Pengusaha atau pemilik kapal bubu dan rawai adalah tidak dibenarkan menukar atau mengganti enjin atau badan kapal berkenaan sebelum mendapat kebenaran bertulis daripada Pengarah Perikanan.

5. Kapal bubu dan rawai zon 2 hendaklah berat Kapal tidak boleh melebihi 60 GT serta mempunyai kuasa enjin (hp) yang tidak boleh lebih daripada 350 kuasakuda.

6. Bilik pandu bahagian luar dan atap mestilah dicat dengan warna orange ribbon 324 jenis cat kangaroo bagi kapal bubu dan rawai yang dibenarkan untuk beroperasi di zon 2. Disebelah tepi bahagian hadapan dan tepi kiri dan kanan serta atap bilik pandu ditulis nombor kawasan zon dengan sais tinggi huruf 60 cm dan lebar huruf 10 cm warna putih.

7. Alat rawai tidak boleh melebihi 2 km panjang dan banyak mata tidak boleh melebihi 1000 mata kail.

8. Penahanan bubu tidak boleh diusahakan dengan menggunakan alat-alat selam.

9. Nakhoda yang membawa kapal mestilah :-

(i) yang telah lulus Ilmu Pelayaran dan Teknologi Penangkapan Ikan yang dianjurkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama, Negara Brunei Darussalam ataupun lain-lain agensi yang diakui oleh Kerajaan Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda Sultan dan Yang Di-Pertuan Negara Brunei Darussalam;

(ii) mestilah boleh berbahasa Melayu atau Inggeris.

10. Kapal mestilah dilengkapi dengan alat perhubungan elektronik iaitu radio VHF dan  radar mestilah sentiasa dalam keadaan yang baik dan boleh digunakan.

11. Nakhoda kapal mestilah mengisi buku catatan (log book) yang disediakan oleh Jabatan  Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama.  Buku tersebut boleh diperolehi dari Seksyen Kompleks Pendaratan Ikan dan kenderaan, dan mestilah dikembalikan ketempat tersebut pada tiap-tiap penghujung bulan.

12. Kapal ini tidak boleh beroperasi dibawah garis hijau di peta perikanan (zon 1) atau tiga (3) batu daripada pantai berdekatan dan sejauh satu (1) batu daripada paip-paip dan struktur-struktur minyak dan gas.

13. Kapal mestilah bertambat dan menjalankan perusahaan dari Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait dan mendaratkan semua hasil-hasil tangkapan di tempat yang berkenaan seperti yang telah ditetapkan oleh Pengarah Perikanan.  Walaubagaimanapun, hasil tangkapan ikan yang masih hidup dibolehkan dipunggah disangkar-sangkar ikan yang berdaftar di Jabatan Perikanan. Kapal adalah dikehendaki segera kembali ke Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait sebaik-sebaik sahaja kerja-kerja pemunggahan ikan-ikan hidup ke sangkar-sangkar ikan selesai dilaksanakan.

14. Peta-peta perikanan dan peta-peta lain yang berkenaan mestilah sentiasa ada dibawa diatas kapal.

15. Pegawai-Pegawai yang diberikuasa mestilah dibenarkan untuk menaiki atau memeriksa kapal pada bila-bila masa.

16. Nakhoda kapal dan anak-anak kapal mestilah memberikan maklumat-maklumat setiap kali ianya dipinta oleh Pegawai-Pegawai yang diberikuasa.

17. Pengusaha adalah dimestikan mematuhi Akta dan Peraturan-Peraturan Jabatan Laut, Kementerian Perhubungan, Negara Brunei Darussalam yang berkuatkuasa pada masa ini.
18. Pengarah Perikanan berhak membatalkan lesen yang sudah dikeluarkan jika didapati kapal berkenaan tidak beroperasi selama tiga (3) bulan berterusan.

19. Peruntukkan kebenaran lesen bagi mengusahakan kapal bubu dan rawai syarikat ini akan ditarik balik jika tidak beroperasi atau tidak dilesenkan dalam tempoh enam (6) bulan.

20. Pemilik kapal bubu dan rawai mestilah memindahkan kapal tersebut daripada kawasan Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait jika peruntukkan kebenaran lesen bagi mengusahakan kapal bubu dan rawai berkenaan ditarik balik.

21. Tidak boleh menenggelamkan atau membuang kapal kedalam laut tanpa ada kebenaran bertulis daripada Pengarah Perikanan.

22. Kapal yang berdaftar dan berlesen alat perikanan di negara ini tidak boleh memiliki lesen alat perikanan di negara-negara lain. Jika didapati, lesen alat perikanan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama akan dibatalkan.

23. Pengarah Perikanan berhak dan boleh menambah atau mengubah syarat-syarat ini mengikut keperluan dari masa kesemasa.

24. Syarat-syarat lain adalah seperti yang dikuatkuasakan dibawah Akta dan Peraturan-Peraturan Perikanan yang berkuatkuasa pada masa ini.



9: Syarat lesen yang dikenakan keatas kapal-kapal pukat tunda dasar laut zon 2 ?

Jawapan:
1. Lesen ini adalah untuk kapal pukat tunda yang dipunyai sendiri.  Ianya tidak boleh digunakan untuk kapal lain ataupun ditukar milik.

2. Kapal pukat tunda dasar laut zon 2 hendaklah berat kapal tidak melebihi 60 GT dan mempunyai kuasa engin (hp) yang tidak melebihi daripada 350 kuasakuda.

3. Pengusaha atau pemilik kapal pukat tunda dasar laut adalah tidak dibenarkan menukar atau mengganti enjin atau badan kapal berkenaan sebelum mendapat kebenaran bertulis daripada Pengarah Perikanan.

4. Kapal mestilah dilengkapi dengan alat-alat elektronik iaitu radar, echosounder dan alat perhubungan radio VHF dan mestilah sentiasa dalam keadaan yang baik dan boleh digunakan.

5. Alat penangkapan ikan yang digunakan hanyalah yang bertulis didalam lesen untuk kapal itu sahaja iaitu pukat tunda.

6. Bilik pandu bahagian luar dan atap mestilah dicat dengan warna orange ribbon 324 jenis cat kangaroo bagi kapal pukat tunda dasar laut yang dibenarkan untuk beroperasi di zon 2.  Disebelah tepi bahagian hadapan dan ditepi kiri dan kanan bilik pandu  serta atap bilik pandu ditulis nombor kawasan zon dengan sais tinggi huruf 60 cm dan lebar huruf 10 cm warna puteh.

7. Nakhoda yang membawa kapal mestilah :-

(i) yang telah lulus Ilmu Pelayaran dan Teknologi Penangkapan Ikan yang dianjurkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama, Negara Brunei Darussalam ataupun lain-lain agensi yang diakui oleh Kerajaan Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda Sultan dan Yang Di-Pertuan Negara Brunei Darussalam.

(ii) mestilah boleh berbahasa Melayu atau inggeris.

8. Tidak boleh menangkap ikan di kawasan-kawasan antara daratan dengan garis hijau dipeta perikanan (zon 1) atau tiga (3) batu daripada pantai yang berdekatan  dan sejauh satu (1) batu dari paip-paip dan struktur-struktur minyak dan gas.  Tindakan tegas dibawah Akta Perikanan, Penggal 61 akan diambil terhadap mana-mana kapal pukat tunda yang didapati melanggar syarat ini seperti berikut:-

(i) Kesalahan Pertama

Diambil tindakan kompaun dengan denda $1,500.00 dan lesen pukat tunda berkenaan akan dibatalkan selama tiga (3) bulan,  ATAU jika gagal membayar denda kompaun, lesen  pukat tunda kapal berkenaan akan dibatalkan selama lima (5) bulan.  Penyambungan semula lesen berkenaan akan dikenakan bayaran sebanyak $200.00 seperti yang dikehendaki dibawah Akta Perikanan.

(ii) Kesalahan Kedua

Diambil tindakan kompaun dengan denda $2,500.00 dan lesen pukat tunda berkenaan akan dibatalkan selama enam (6) bulan.  ATAU jika gagal membayar denda kompaun, lesen pukat tunda kapal berkenaan akan dibatalkan selama dua belas (12) bulan.  Penyambungan semula lesen berkenaan akan dikenakan bayaran sebanyak $200.00 seperti yang dikehendaki dibawah Akta Perikanan.

(iii) Kesalahan Ketiga

Lesen pukat tunda dan peruntukkan kuota ditarik balik.

9. Peta-peta perikanan dan peta-peta lain yang berkenaan mestilah sentiasa ada dibawa di atas kapal.

10. Kapal mestilah bertambat dan menjalankan perusahaan dari Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait dan mendaratkan semua hasil-hasil tangkapan di Kompleks tersebut seperti yang telah ditetapkan oleh Pengarah Perikanan.

11. Mematuhi akta-akta dan peraturan-peraturan Negara Brunei Darussalam yang ada.

12. Besar mata pukat di tempat perhimpunan ikan-ikan tangkapan iaitu candik atau lundu (“cod-end mesh size”) tidaklah boleh kurang (kecil) dari 51 mm apabila ditarik (“stretched”) dan dibentuk menjadi empat segi dengan mengambil kira kaedah pemotongan “all bar” pada bahan pukat berkenaan seperti rajah dibawah ini.

ikan01

13. Pengarah Perikanan berhak membatalkan lesen yang sudah dikeluarkan jika didapati kapal berkenaan tidak beroperasi selama tiga (3) bulan berterusan.

14. Peruntukkan kebenaran bagi lesen kapal pukat tunda dasar laut zon 3 syarikat ini akan ditarik balik jika tidak beroperasi atau tidak dilesenkan dalam tempoh enam (6) bulan.

15. Pemilik kapal pukat tunda dasar laut mestilah memindahkan kapal tersebut daripada kawasan Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait jika peruntukkan kebenaran lesen bagi mengusahakan kapal pukat tunda dasar laut berkenaan ditarik balik.

16. Kapal yang berdaftar dan berlesen alat perikanan di negara ini tidak boleh memiliki lesen alat perikanan di negara-negara lain.  Jika didapati, lesen alat perikanan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama akan dibatalkan.

17. Pengarah Perikanan berhak dan boleh menambah atau mengubah syarat-syarat ini mengikut keperluan dari masa kesemasa.



10: Syarat  lesen yang dikenakan keatas kapal pukat tunda dasar laut zon 3.?

Jawapan:
1. Lesen ini adalah untuk kapal pukat tunda yang dipunyai sendiri. Ianya tidak boleh digunakan untuk kapal lain atau pun ditukar milik.

2. Kapal pukat tunda dasar laut zon 3 hendaklah berat kapal tidak boleh kurang daripada 60.1 GT dan tidak boleh melebihi 150 GT serta mempunyai kuasa engin (hp) yang tidak boleh kurang daripada 351 kuasakuda dan tidak melebihi daripada 600 kuasakuda.

3. Pengusaha atau pemilik kapal pukat tunda dasar laut adalah tidak dibenarkan menukar engin atau  badan kapal berkenaan sebelum mendapat kebenaran bertulis daripada Pengarah Perikanan.

4. Kapal mestilah dilengkapi dengan alat-alat elektronik iaitu radar, echosounder, alat perhubungan radio VHF dan mestilah sentiasa dalam keadaan yang baik dan boleh digunakan.

5. Alat penangkapan ikan yang digunakan hanyalah yang tertulis didalam lesen untuk kapal itu sahaja iaitu pukat tunda dasar laut zon 3.

6. Bilik pandu bahagian luar dan atap mestilah dicat dengan warna marine blue 385 jenis cat kangaroo bagi kapal pukat tunda dasar laut yang dibenarkan untuk beroperasi di zon 3.  Disebelah tepi bahagian hadapan dan ditepi kiri dan kanan bilik pandu serta atap bilik pandu ditulis nombor kawasan zon sais tinggi huruf 60 cm dan lebar huruf 10 cm warna puteh.

7. Nakhoda yang membawa kapal mestilah :-

(i) yang telah lulus Ilmu Pelayaran dan Teknologi Penangkapan Ikan yang dianjurkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama. Negara Brunei Darussalam atau pun lain-lain agensi yang diakui oleh Kerajaan Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda Sultan dan Yang Di-Pertuan Negara Brunei Darussalam;

(ii) mestilah boleh berbahasa Melayu atau Inggeris.

8. Tidak boleh menangkap ikan di kawasan-kawasan lingkungan dua puluh (20) batu dari daratan dan sejauh satu (1) batu dari paip-paip dan struktur-struktur minyak dan gas.  Tindakan tegas dibawah Akta Perikanan, Penggal 61 akan diambil terhadap mana-mana kapal pukat tunda yang didapati melanggar syarat ini seperti berikut :

(i) Kesalahan Pertama

Diambil tindakan kompaun dengan  denda $1,500.00 dan lesen pukat tunda berkenaan akan dibatalkan selama tiga (3) bulan.  ATAU jika gagal membayar denda kompaun, lessen pukat tunda kapal berkenaan akan dibatalkan selama lima (5) bulan.  Penyambungan semula lesen berkenaan akan dikenakan bayaran sebanyak $200.00 seperti yang dikehendaki dibawah Akta Perikanan ATAU kedua-duanya sekali.

(ii) Kesalahan Kedua

Diambil tindakan kompaun dengan denda $2,500.00 dan lesen pukat tunda berkenaan akan dibatalkan selama enam (6) bulan.  ATAU jika gagal membayar denda kompaun, lesen pukat tunda kapal berkenaan akan dibatalkan selama dua belas  (12) bulan.  Penyambungan semula lesen berkenaan akan dikenakan bayaran sebanyak $200.00 seperti yang dikehendaki dibawah Akta Perikanan ATAU kedua-duanya sekali.

(iii) Kesalahan Ketiga

Lesen pukat tunda dan peruntukkan kuota ditarik balik.

9. Peta-peta perikanan dan peta-peta lain yang berkenaan mestilah sentiasa ada dibawa        di atas kapal.

10. Kapal mestilah bertambat dan menjalankan perusahaan dari Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait dan mendaratkan semua hasil-hasil tangkapan di Kompleks tersebut seperti yang telah ditetapkan oleh Pengarah Perikanan.

11. Mematuhi akta-akta dan peraturan-peraturan Negara Brunei Darussalam yang ada.

12. Besar mata pukat di tempat perhimpunan ikan-ikan tangkapan iaitu candik atau lundu (“cod-end mesh size”) tidaklah boleh kurang (kecil) dari 51 mm apabila ditarik (stretched) dan dibentuk menjadi empat segi dengan mengambil kira kaedah pemotongan “all bar” pada bahan pukat berkenaan seperti rajah dibawah ini.

ikan01

13. Nakhoda kapal mestilah mengisi buku catatan  penangkapan ikan yang disediakan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama bagi setiap tangkapan.  Buku tersebut boleh diperolehi di Kompleks  Pendaratan Ikan Muara dan mestilah dikembalikan ke tempat tersebut pada tiap-tiap penghujung bulan, seterusnya untuk mengambil buku yang baharu untuk kegunaan bulan yang berikutnya.

14. Pegawai-Pegawai Jabatan Perikanan yang diberikuasa mestilah dibenarkan untuk menaiki atau memeriksa kapal pada bila-bila masa.

15. Nakhoda kapal dan anak-anak kapal mestilah memberikan maklumat-maklumat setiap kali ianya dipinta oleh Pegawai-Pegawai Jabatan Perikanan yang diberikuasa.

16. Pengarah Perikanan berhak membatalkan lesen yang sudah dikeluarkan jika didapati kapal berkenaan tidak beroperasi selama tiga (3) bulan berterusan.

17. Peruntukkan kebenaran bagi lesen kapal pukat tunda dasar laut zon 3 syarikat ini akan ditarik balik jika tidak beroperasi atau tidak dilesenkan dalam tempoh enam (6) bulan.

18. Pemilik kapal pukat tunda dasar laut mestilah memindahkan kapal tersebut daripada kawasan Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait jika peruntukkan kebenaran lesen bagi mengusahakan kapal pukat tunda dasar laut berkenaan ditarik balik.

19. Kapal yang berdaftar dan berlesen alat perikanan di negara ini tidak boleh memiliki lesen alat perikanan di negara-negara lain.  Jika didapati, lesen alat perikanan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama akan dibatalkan.

20. Pengarah Perikanan berhak dan boleh menambah atau mengubah syarat-syarat ini mengikut keperluan dari masa kesemasa.



11: Syarat  lesen alat menangkap ikan yang dikenakan keatas kapal lingkong zon 2?

Jawapan:
1. Lesen ini adalah untuk kapal lingkong yang dipunyai sendiri dan tidak boleh digunakan untuk kapal lain ataupun ditukar milik.

2. Alat penangkapan ikan yang digunakan hanyalah yang tertulis didalam lesen untuk kapal itu sahaja iaitu pukat lingkong.

3. Pengusaha atau pemilik kapal lingkong adalah tidak dibenarkan menukar atau mengganti enjin atau badan kapal berkenaan sebelum mendapat kebenaran bertulis daripada Pengarah Perikanan.

4. Kapal pukat lingkong zon 2 hendaklah berat kapal tidak melebihi 60 GT dan mempunyai kuasa enjin tidak melebihi daripada 350 kuasakuda.

5. Kapal mestilah dilengkapi dengan alat perhubungan elektronik iaitu radio VHF, echosounder dan radar dan mestilah sentiasa dalam keadaan yang baik dan boleh digunakan.

6. Bilik pandu bahagian luar dan atap mestilah dicat dengan warna orange ribbon 324 jenis cat kangaroo bagi kapal lingkong yang dibenarkan untuk beroperasi di zon 2.  Disebelah tepi bahagian hadapan dan ditepi kiri dan kanan bilik pandu serta atap bilik pandu ditulis nombor kawasan zon dengan sais tinggi huruf 60 cm dan lebar huruf 10 cm warna puteh.

7. Nakhoda yang membawa kapal mestilah :-

(i) yang telah lulus Iimu Pelayaran dan Teknologi Penangkapan Ikan yang dianjurkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama Negara Brunei Darussalam atau pun lain-lain agensi yang diakui oleh Kerajaan Kebawah Duli Yang Maha Mulia Paduka Seri Baginda Sultan dan Yang Di-Pertuan Negara Brunei Darussalam;

(ii) mestilah boleh berbahasa Melayu atau Inggeris.

8. Tidak boleh menangkap ikan di kawasan-kawasan antara daratan dengan garis hijau di peta perikanan atau tiga (3) batu daripada pantai yang berdekatan dan sejauh satu (1) batu dari paip-paip dan struktur-struktur minyak dan gas.

9. Peta-peta perikanan dan peta-peta lain yang berkenaan mestilah sentiasa ada dibawa di atas kapal.

10. Kapal mestilah bertambat dan menjalankan perusahaan dari Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait dan mendaratkan semua hasil-hasil tangkapan di Kompleks tersebut seperti yang telah ditetapkan oleh Pengarah Perikanan.

11. Mematuhi Akta-Akta dan Peraturan-Peraturan Negara Brunei Darussalam.

12. Besar mata pukat (“mesh size”) tidaklah boleh kurang (kecil) dari 30 mm apabila ditarik (“stretched”) dan panjang pukat tidak boleh melebihi 400 meter.

13. Nakhoda kapal mestilah mengisi buku catatan penangkapan ikan yang disediakan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama bagi setiap tangkapan.  Buku tersebut boleh diperolehi di Kompleks Pendaratan Ikan Muara dan mestilah dikembalikan ke tempat tersebut pada tiap-tiap penghujung bulan, seterusnya untuk mengambil buku yang baharu untuk kegunaan bulan yang berikutnya.

14. Pegawai-pegawai Jabatan Perikanan yang diberikuasa mestilah dibenarkan untuk menaiki atau memeriksa kapal pada bila-bila masa.

15. Nakhoda kapal dan anak-anak kapal mestilah memberikan maklumat-maklumat setiap kali ianya dipinta oleh Pegawai-Pegawai Jabatan Perikanan yang diberikuasa.

16. Pengarah Perikanan berhak membatalkan lesen yang sudah dikeluarkan jika didapati kapal berkenaan tidak beroperasi selama tiga (3) bulan berterusan.

17. Peruntukkan kebenaran bagi lesen kapal pukat tunda dasar laut zon 3 syarikat ini akan ditarik balik jika tidak beoperasi atau tidak dilesenkan dalam tempoh enam (6) bulan.

18. Pemilik kapal lingkong mestilah memindahkan kapal tersebut daripada kawasan Kompleks Pendaratan Ikan Muara atau Pusat Perikanan Belait jika peruntukkan kebenaran lesen bagi mengusahakan kapal lingkong berkenaan ditarik balik.

19. Kapal yang berdaftar dan berlesen alat perikanan di negara ini tidak boleh memiliki lesen alat perikanan di negara-negara lain. Jika didapati, lesen alat perikanan yang dikeluarkan oleh Jabatan Perikanan, Kementerian Perindustrian dan Sumber-Sumber Utama akan dibatalkan.

20. Pengarah Perikanan berhak dan boleh menambah atau mengubah syarat-syarat ini mengikut keperluan dari masa kesemasa.



* Untuk Maklumat Lengkap FAQ Perikanan (Download)

Title 
body